Als je niet oplet, werk je zonder dat je het doorhebt mee aan het verspreiden van nepnieuws.
Dit jaar vieren de karmelieten een Heilig Jaar. De aanleiding is dat Johannes van het Kruis driehonderd jaar geleden, in 1726, heilig werd verklaard. Daarnaast is het een eeuw geleden dat paus Pius XI hem uitriep tot kerkleraar. Daarmee eren de karmelieten een van de grootste mystici uit de christelijke traditie.
Opmerkelijk genoeg heeft Johannes van het Kruis nooit bijzondere aandacht gekregen van het kerkelijk leergezag. Er is bijvoorbeeld geen encycliek aan hem gewijd. Wel wijdde paus Benedictus XVI in 2011 een catechese aan zijn leven, zijn leer en zijn geschriften. Daarin noemde hij Johannes van het Kruis niet alleen een groot mysticus, maar ook een van de grootste Spaanse dichters.
Wie kennis wil maken met zijn spiritualiteit, vindt in vier hoofdwerken de kern van zijn boodschap. Samen beschrijven zij de weg die de mens aflegt naar de vereniging met God: een weg van zuivering, groei in liefde en uiteindelijk een leven dat geheel door Gods liefde wordt gedragen.
Geestelijk Hooglied
De eerste versie van het “Cantico spiritual” (Geestelijk Hooglied) ontstond in 1577 tijdens Johannes’ gevangenschap in Toledo (zie hierover het vorige artikel). Het gedicht gaat over de zoektocht van de ziel naar God en de vreugde van de uiteindelijke ontmoeting. Johannes beschrijft hoe de ziel geleidelijk wordt gezuiverd totdat zij God liefheeft met dezelfde liefde waarmee God haar bemint.
Gods liefde
Datzelfde thema werkt hij verder uit in “De levende vlam van de liefde”. Kenmerkend voor Johannes is zijn rijke beeldspraak. De werking van Gods liefde vergelijkt hij met vuur: zoals een vuur steeds intenser brandt en warmte verspreidt, zo zuivert de Heilige Geest de ziel, verlicht haar en brengt haar tot een steeds diepere liefde.
Vergeleken met God hebben alle geschapen dingen slechts een betrekkelijke waarde.
De donkere nacht van de ziel
Een jaar later, in 1578, schreef Johannes het beroemde gedicht “De donkere nacht van de ziel”. De “donkere nacht” is geen ervaring van afwezigheid van God, maar een periode waarin God de mens zuivert van alles wat een volledige overgave aan Hem in de weg staat. De mens kan zichzelf niet bevrijden van zijn gehechtheden. Daarvoor is Gods genade noodzakelijk. Juist door die zuivering bereidt God de ziel voor op de liefdesvereniging met Hem.
De bestijging van de berg Karmel
Tussen 1580 en 1585 schreef Johannes van het Kruis “De bestijging van de berg Karmel”. De berg Karmel staat symbool voor het doel van het christelijk leven: de volmaakte vereniging met God. Johannes laat zien dat deze weg vraagt om een geleidelijke losmaking van alles wat strijdig is met Gods wil. Niet de mens alleen, maar God zelf is degene die hem op deze weg leidt.
Groei naar volmaakte liefde
Paus Benedictus XVI vat de spiritualiteit van Johannes van het Kruis samen als een weg naar heiligheid. De schepping is volgens Johannes goed en in alle schepselen zijn sporen van God te ontdekken. Toch leert alleen het geloof ons God kennen zoals Hij werkelijk is: de Drie-ene God. God heeft zich immers volledig geopenbaard in Jezus Christus, de enige weg naar de Vader.
Vergeleken met God hebben alle geschapen dingen slechts een betrekkelijke waarde. Daarom vraagt de groei naar volmaakte liefde om een steeds grotere gelijkvormigheid aan Gods liefde. Dat is een lange en soms moeilijke weg. De mens kan zich ervoor openstellen, maar het is uiteindelijk God die de zuivering tot stand brengt.
Volgens paus Benedictus XVI is deze weg niet voorbehouden aan enkele grote mystici. Iedere christen wordt uitgenodigd hem te gaan.
Ontdek meer
In dit Heilig Jaar nodigen de karmelieten iedereen uit om kennis te maken met het leven en de spiritualiteit van Johannes van het Kruis.
- Bekijk bijvoorbeeld deze video over Johannes van het Kruis: St. Jan van het Kruis, vriendelijk en vol begrip (door pater Piet Hoornaert)
- En vindt meervideo’s ophet YouTube-kanaal van de Karmel van Gent
- Lees ook de catechese van paus Benedictus XVI over Johannes van het Kruis (16 februari 2011) op rkdocumenten
Portret van de heilige Johannes van het Kruis (1656), toegeschreven aan Francisco de Zurbaran. (Bron: Wikipedia)
