Op vrijdag 2 maart bracht paus Franciscus een bezoek aan een huis in Rome, waar vrouwen wonen die een straf uitzitten.
Het Vaticaan heeft een van de meest uitgebreide diplomatieke netwerken ter wereld. De Heilige Stoel onderhoudt met ongeveer 180 landen diplomatieke betrekkingen op het niveau van ambassadeurs.
Aan het begin van elk jaar ontmoet de paus ambassadeurs en andere diplomaten die bij de Heilige Stoel zijn geaccrediteerd. Dit jaar sprak hij met hen over de bijzondere verantwoordelijkheid van diplomaten en staten om escalatie te voorkomen en vast te houden aan dialoog, recht en moreel leiderschap.
Een van zijn zorgen betreft de verzwakking van het multilateralisme. Diplomatie die is gebaseerd op dialoog en consensus maakt volgens hem steeds vaker plaats voor machtsdenken, militaire afschrikking en blokvorming. “Oorlog is terug in de mode”, waarschuwde de paus, terwijl het fundamentele naoorlogse principe - dat staten geen geweld mogen gebruiken om grenzen te wijzigen - steeds verder wordt ondermijnd.
Bijzondere aandacht vroeg hij voor het internationaal humanitair recht. De vernietiging van ziekenhuizen, energie-infrastructuur en woonwijken noemde hij expliciet een ernstige schending daarvan. Hij zei: “De Heilige Stoel herhaalt zijn veroordeling van elke betrokkenheid van burgers in militaire acties.” Geen enkel strategisch belang kan volgens de paus opwegen tegen de bescherming van burgers en de onaantastbaarheid van het menselijk leven.
In scherpe bewoordingen bekritiseerde hij wat hij een “Orwelliaanse” ontwikkeling noemde: taal die zich inclusief noemt, maar in werkelijkheid mensen uitsluit die niet meegaan in dominante ideologieën. Dit raakt volgens hem rechtstreeks aan de vrijheid van meningsuiting, gewetensvrijheid en religieuze vrijheid.
Een van zijn zorgen betreft de verzwakking van het multilateralisme. Diplomatie die is gebaseerd op dialoog en consensus maakt volgens hem steeds vaker plaats voor machtsdenken, militaire afschrikking en blokvorming. “Oorlog is terug in de mode”, waarschuwde de paus, terwijl het fundamentele naoorlogse principe - dat staten geen geweld mogen gebruiken om grenzen te wijzigen - steeds verder wordt ondermijnd.
Bijzondere aandacht vroeg hij voor het internationaal humanitair recht. De vernietiging van ziekenhuizen, energie-infrastructuur en woonwijken noemde hij expliciet een ernstige schending daarvan. Hij zei: “De Heilige Stoel herhaalt zijn veroordeling van elke betrokkenheid van burgers in militaire acties.” Geen enkel strategisch belang kan volgens de paus opwegen tegen de bescherming van burgers en de onaantastbaarheid van het menselijk leven.
Communicatie in plaats van conflict
Ook reflecteerde paus Leo op de rol van taal in de internationale politiek. Hij sprak van een “verzwakking van woorden”, waarbij begrippen steeds vager worden en taal wordt ingezet als wapen om te misleiden of te stigmatiseren. Zonder een gedeelde betekenis van woorden is echte dialoog onmogelijk, stelde hij, en dreigt communicatie te ontaarden in conflict.In scherpe bewoordingen bekritiseerde hij wat hij een “Orwelliaanse” ontwikkeling noemde: taal die zich inclusief noemt, maar in werkelijkheid mensen uitsluit die niet meegaan in dominante ideologieën. Dit raakt volgens hem rechtstreeks aan de vrijheid van meningsuiting, gewetensvrijheid en religieuze vrijheid.
Vrijheid van geweten en religie
De paus uitte zijn zorg over de toenemende beperkingen van de vrijheid van geweten, ook in democratische samenlevingen. Hij verdedigde het recht op gewetensbezwaren, bijvoorbeeld voor militairen of zorgverleners, en benadrukte dat dit geen vorm van rebellie is, maar trouw aan de eigen morele identiteit.
Religieuze vrijheid noemde hij “de eerste van alle mensenrechten”. Hij wees erop dat bijna twee derde van de wereldbevolking te maken heeft met ernstige schendingen daarvan, en dat meer dan 380 miljoen christenen wereldwijd vervolging ondervinden.
Menselijk leven
Een belangrijk deel van de toespraak was gewijd aan de bescherming van het menselijk leven. Leo XIV bekritiseerde abortus, draagmoederschap en euthanasie, die volgens hem de waardigheid van zowel het leven als de menselijke relaties aantasten.
Ook de familie, gebaseerd op de duurzame verbintenis tussen man en vrouw, noemde hij onmisbaar voor een gezonde samenleving. Tegelijk erkende hij de pijnlijke realiteit van gebroken en kwetsbare gezinnen en riep hij staten op tot concrete ondersteuning.
De paus stond uitvoerig stil bij actuele conflicten. Telkens herhaalde hij zijn oproep tot een onmiddellijk staakt-het-vuren, dialoog en rechtvaardige oplossingen. Ook waarschuwde hij voor een nieuwe wapenwedloop, met name op nucleair gebied en met het gebruik van kunstmatige intelligentie. Technologie, zo benadrukte hij, vereist ethische regulering en menselijke verantwoordelijkheid.
“Een vreedzame wereld begint bij nederige harten die gericht zijn op iets dat groter is dan henzelf.”
Vrede vereist nederigheid en moed
De paus eindigde met een boodschap van hoop. “Als we goed kijken, zien we dat er in onze tijd geen tekort is aan tekenen van moedige hoop, en we moeten die voortdurend ondersteunen”, zei hij.
Vrede is volgens paus Leo XIV een “moeilijk en realistisch goed” dat nederigheid, waarheid en vergevingsgezindheid vraagt. Hij verwees daarbij naar positieve voorbeelden zoals de Dayton-akkoorden, die dertig jaar geleden een einde maakten aan de bloedige oorlog in Bosnië en Herzegovina, en naar de gezamenlijke vredesverklaring tussen Armenië en Azerbeidzjan, die afgelopen augustus is ondertekend.
Met een verwijzing naar de naderende 800ste sterfdag van Franciscus van Assisi besloot de paus zijn toespraak met een oproep tot innerlijke ommekeer. “Een vreedzame wereld,” zo stelde hij, “begint bij nederige harten die gericht zijn op iets dat groter is dan henzelf.”
