Paus Leo: ‘Gebed is geen toevluchtsoord maar leert ons hoe te handelen’

De paus riep bij de gebedswake voor de vrede op 11 april nadrukkelijk op om samen te bidden, juist in een tijd van oorlog, verdeeldheid en onzekerheid. “Gebed is geen toevluchtsoord om ons te verbergen voor onze verantwoordelijkheden, noch een verdovingsmiddel om de pijn te verzachten die door zoveel onrecht wordt veroorzaakt”, zei hij. “Het gebed leert ons hoe we moeten handelen.”

“In het gebed worden onze beperkte menselijke mogelijkheden verenigd met de oneindige mogelijkheden van God”, vervolgde hij. “Gedachten, woorden en daden doorbreken dan de demonische cirkel van het kwaad en worden in dienst gesteld van het Koninkrijk van God. Een Koninkrijk waarin geen zwaard is, geen drone, geen wraak, geen bagatellisering van het kwaad, geen onrechtvaardige winst, maar alleen waardigheid, begrip en vergeving.”

Hij noemde gebed “een bolwerk tegen die waan van almacht die ons omringt en steeds onvoorspelbaarder en agressiever wordt.” Daarmee onderstreepte hij dat gebed niet alleen persoonlijk is, maar ook een maatschappelijke en wereldwijde betekenis heeft. Wie bidt, kiest voor vrede en laat zich vormen tot iemand die bijdraagt aan verzoening en gerechtigheid.

Tijdens de gebedswake werd de rozenkrans gebeden, die volgens de paus juist in deze tijd van grote waarde is. “De rozenkrans verenigt ons in zijn gestage ritme dat is gebaseerd op herhaling. Op dezelfde manier wint vrede terrein: woord voor woord, daad voor daad, net zoals een rots druppel voor druppel wordt uitgehold, of stof steek voor steek wordt geweven.”

“Laten we naar huis terugkeren met de vastberadenheid om onophoudelijk en zonder vermoeid te raken te bidden”, zei hij tot slot, “en met de vastberadenheid tot een diepgaande bekering van hart. De Kerk is een groot volk in dienst van verzoening en vrede. Zij gaat zonder aarzeling vooruit, zelfs wanneer het afwijzen van de logica van de oorlog tot misverstanden en minachting kan leiden.”

Hij sloot zijn overweging af met dit gebed:

Heer Jezus,
U hebt de dood overwonnen zonder wapens of geweld:
U hebt zijn macht verbroken met de kracht van de vrede.
Schenk ons uw vrede,
zoals u deed voor de vrouwen die op paasochtend vol twijfel waren,
zoals u deed voor de discipelen die zich uit angst schuilhielden.
Zend uw Geest,
de adem die leven schenkt en verzoent,
die tegenstanders en vijanden tot broeders en zusters maakt.
Inspireer ons om te vertrouwen op Maria, uw moeder,
die met een gebroken hart aan de voet van uw kruis stond,
vast in het geloof dat U weer zou opstaan.
Moge de waanzin van de oorlog ophouden
en de aarde verzorgd en bewerkt worden door hen die nog steeds
weten hoe ze leven moeten voortbrengen, beschermen en liefhebben.
Hoor ons, Heer van het leven!

• Lees de overweging van paus Leo op vatican.va
• Of lees hieronder een Nederlandse werkvertaling

Gebedswake

Sint-Pietersbasiliek
Zaterdag 11 april 2026
Overweging van Zijne Heiligheid Paus Leo XIV tijdens de gebedswake voor de vrede

Beste broeders en zusters,

Jullie gebed is een uitdrukking van dat geloof dat, volgens de woorden van Jezus, bergen verzet (cf. Mt 17, 20). Dank jullie wel dat jullie deze uitnodiging hebben aangenomen om hier bij het graf van de heilige Petrus en op zoveel andere plaatsen over de hele wereld samen te komen om voor vrede te bidden. Oorlog verdeelt; hoop verenigt. Arrogantie vertrapt anderen; liefde verheft. Afgoderij verblindt ons; de levende God verlicht. Mijn dierbare vrienden, er is slechts een beetje geloof nodig, slechts een “kruimeltje” geloof, om dit dramatische uur in de geschiedenis samen tegemoet te treden – als mensheid en samen met de mensheid. Gebed is geen toevluchtsoord om ons te verbergen voor onze verantwoordelijkheden, noch een verdovingsmiddel om de pijn te verzachten die door zoveel onrecht wordt veroorzaakt. Het is veeleer het meest onbaatzuchtige, universele en transformerende antwoord op de dood: wij zijn een volk dat reeds is opgestaan! In ieder van ons, in ieder mens, leert de innerlijke Meester vrede, spoort Hij ons aan tot ontmoeting en inspireert Hij ons tot smeken. Laten we opstaan uit het puin! Niets kan ons beperken tot een voorbestemd lot, zelfs niet in deze wereld waar nooit genoeg graven lijken te zijn, want mensen blijven elkaar kruisigen en leven vernietigen, zonder oog voor gerechtigheid en barmhartigheid.

In de context van de crisis rond de oorlog in Irak in 2003 zei de heilige Johannes Paulus II, een onvermoeibare pleitbezorger van de vrede, met diepe ontroering: “Ik behoor tot de generatie die de Tweede Wereldoorlog heeft meegemaakt en die, God zij dank, deze heeft overleefd. Ik heb de plicht om tegen alle jongeren, tegen degenen die jonger zijn dan ik en die deze ervaring niet hebben gehad, te zeggen: ‘Geen oorlog meer’, zoals Paulus VI zei tijdens zijn eerste bezoek aan de Verenigde Naties. We moeten al het mogelijke doen. We weten heel goed dat vrede niet tegen elke prijs mogelijk is. Maar we weten allemaal hoe groot deze verantwoordelijkheid is” (Angelus, 16 maart 2003). Ik maak mij deze oproep vanavond eigen, aangezien hij vandaag de dag nog steeds relevant is.

Het gebed leert ons hoe we moeten handelen. In het gebed worden onze beperkte menselijke mogelijkheden verenigd met de oneindige mogelijkheden van God. Gedachten, woorden en daden doorbreken dan de demonische cirkel van het kwaad en worden in dienst gesteld van het Koninkrijk van God. Een Koninkrijk waarin geen zwaard is, geen drone, geen wraak, geen bagatellisering van het kwaad, geen onrechtvaardige winst, maar alleen waardigheid, begrip en vergeving. Hier vinden we een bolwerk tegen die waan van almacht die ons omringt en steeds onvoorspelbaarder en agressiever wordt. Het evenwicht binnen de menselijke familie is ernstig verstoord. Zelfs de heilige Naam van God, de God van het leven, wordt meegesleurd in discoursen over de dood. Een wereld van broeders en zusters met één hemelse Vader verdwijnt, als in een nachtmerrie, en maakt plaats voor een werkelijkheid bevolkt door vijanden. We worden geconfronteerd met bedreigingen, in plaats van met de uitnodiging om te luisteren en samen te komen. Broeders en zusters, wie bidt, is zich bewust van zijn eigen beperkingen; hij doodt niet en dreigt niet met de dood. In plaats daarvan maakt de dood tot slaaf wie de levende God de rug heeft toegekeerd en zichzelf en zijn eigen macht heeft veranderd in een stom, blind en doof afgodsbeeld (vgl. Ps 115, 4–8), waaraan hij alle waarden offert en eist dat de hele wereld voor hem op de knieën gaat.

Genoeg met de verering van het eigen ik en het geld! Genoeg met het etaleren van macht! Genoeg met oorlog! Ware kracht komt tot uiting in het dienen van het leven. Met evangelische eenvoud schreef de heilige Johannes XXIII ooit: “De zegeningen van de vrede zullen overal voelbaar zijn, voor individuen, voor gezinnen, voor naties, voor de hele mensheid.” En in navolging van de scherpzinnige woorden van Pius XII voegde hij eraan toe: “Door vrede gaat niets verloren; door oorlog kan alles verloren gaan” (Encycliek Pacem in Terris, 116).

Laten we daarom de morele en spirituele kracht bundelen van de miljoenen en miljarden mannen en vrouwen, jong en oud, die vandaag ervoor kiezen om in vrede te geloven, de wonden te verzorgen en de schade te herstellen die is achtergelaten door de waanzin van de oorlog. Ik ontvang talloze brieven van kinderen uit conflictgebieden. Als men ze leest, ziet men door de lens van de onschuld alle gruwel en onmenselijkheid van daden waar sommige volwassenen trots op zijn. Laten we luisteren naar de stemmen van kinderen!

Beste broeders en zusters, er rust ongetwijfeld een zware verantwoordelijkheid op de schouders van de leiders van de naties. Tegen hen roepen wij: Stop! Het is tijd voor vrede! Ga aan de tafel van dialoog en bemiddeling zitten, niet aan de tafel waar herbewapening wordt gepland en dodelijke acties worden beslist! Toch rust er een niet minder belangrijke verantwoordelijkheid op ons allen – mannen en vrouwen van over de hele wereld. Wij zijn een immense menigte die oorlog niet alleen in woorden, maar ook in daden afwijst. Het gebed roept ons op om al het geweld dat nog in ons hart en onze gedachten aanwezig is achter ons te laten. Laten we ons richten op een Koninkrijk van vrede dat dag na dag wordt opgebouwd – in onze huizen, scholen, buurten en burgerlijke en religieuze gemeenschappen. Een Koninkrijk dat polemiek en berusting tegengaat door vriendschap en een cultuur van ontmoeting. Laten we opnieuw geloven in liefde, gematigdheid en goede politiek. We moeten onszelf vormen en ons persoonlijk inzetten, ieder volgens zijn eigen roeping. Iedereen heeft een plaats in de mozaïek van vrede!

De rozenkrans heeft ons, net als andere eeuwenoude gebedsvormen, vanavond verenigd in zijn gestage ritme dat is gebaseerd op herhaling. Op dezelfde manier wint vrede terrein: woord voor woord, daad voor daad, net zoals een rots druppel voor druppel wordt uitgehold, of stof steek voor steek wordt geweven. Dit zijn de trage ritmes van het leven, een teken van Gods geduld. We mogen ons niet laten overweldigen door het tempo van een wereld die niet weet wat ze nastreeft. In plaats daarvan moeten we terugkeren naar het dienen van het ritme van het leven, de harmonie van de schepping en het helen van haar wonden. Zoals paus Franciscus ons heeft geleerd: “Er is ook behoefte aan vredestichters, mannen en vrouwen die bereid zijn moedig en creatief te werken om processen van genezing en hernieuwde ontmoeting op gang te brengen” (Encycliek Fratelli Tutti, 225). Er is inderdaad “een ‘architectuur’ van vrede, waaraan verschillende maatschappelijke instellingen bijdragen, elk vanuit hun eigen expertisegebied, maar er is ook een ‘kunst’ van vrede die ons allemaal aangaat” (ibid., 231).

Beste broeders en zusters, laten we naar huis terugkeren met de vastberadenheid om onophoudelijk en zonder vermoeid te raken te bidden, en met de vastberadenheid tot een diepgaande bekering van hart. De Kerk is een groot volk in dienst van verzoening en vrede. Zij gaat zonder aarzeling vooruit, zelfs wanneer het afwijzen van de logica van de oorlog tot misverstanden en minachting kan leiden. Zij verkondigt het evangelie van de vrede en leert gehoorzaamheid aan God in plaats van aan enig menselijk gezag, vooral wanneer de inherente waardigheid van andere mensen wordt bedreigd door voortdurende schendingen van het internationaal recht. “Overal ter wereld is het te hopen dat elke gemeenschap een ‘huis van vrede’ wordt, waar men leert hoe vijandigheid door dialoog kan worden ontmijnd, waar gerechtigheid wordt beoefend en vergeving wordt gekoesterd. Nu meer dan ooit moeten we laten zien dat vrede geen utopie is” (Boodschap voor de LIXe Werelddag van de Vrede, 1 januari 2026).

Broeders en zusters van alle talen, volkeren en naties: wij zijn één familie die huilt, hoopt en weer opstaat. “Geen oorlog meer, een reis zonder terugkeer; geen oorlog meer, een vicieuze cirkel van verdriet en geweld” (Heilige Johannes Paulus II, Gebed voor de vrede, 2 februari 1991).

Beste vrienden, vrede zij met u allen! Het is de vrede van de Verrezen Christus, de vrucht van zijn offer van liefde aan het kruis. Daarom richten wij ons gebed tot Hem:

Heer Jezus,
U hebt de dood overwonnen zonder wapens of geweld:
U hebt zijn macht verbroken met de kracht van de vrede.
Schenk ons uw vrede,
zoals u deed voor de vrouwen die op paasochtend vol twijfel waren,
zoals u deed voor de discipelen die zich uit angst schuilhielden.
Zend uw Geest,
de adem die leven schenkt en verzoent,
die tegenstanders en vijanden tot broeders en zusters maakt.
Inspireer ons om te vertrouwen op Maria, uw moeder,
die met een gebroken hart aan de voet van uw kruis stond,
vast in het geloof dat U weer zou opstaan.
Moge de waanzin van de oorlog ophouden
en de aarde verzorgd en bewerkt worden door hen die nog steeds
weten hoe ze leven moeten voortbrengen, beschermen en liefhebben.
Hoor ons, Heer van het leven!