Het jaar van de paus | deel 3

Missionaire Kerk

Op 6 juli reflecteerde paus Leo XIV tijdens het angelusgebed op de missionaire aard van de Kerk, geïnspireerd door het Lucasevangelie. Jezus zendt daarin 72 leerlingen uit (Lucas 10, 1-20). Dit laat zien dat de hoop van het Evangelie voor alle mensen bestemd is, aldus paus Leo. Volgens de paus heeft God in ieder mens een verlangen naar het oneindige gelegd: naar een vervuld leven en naar bevrijding.

Tegelijk waarschuwde hij dat niet iedereen in staat is het goede graan te herkennen dat rijp is voor de oogst. Daarom riep hij gelovigen op hun relatie met de Heer te onderhouden, zodat zij medewerkers van God kunnen worden en in de wereld kunnen getuigen van zijn Koninkrijk.

Zorg voor de schepping

Drie dagen later, op 9 juli, celebreerde paus Leo XIV de eerste Mis voor de zorg voor de schepping in het Laudato Si’-dorp in Castel Gandolfo. Dit initiatief, opgezet door paus Franciscus in 2023, wil een concreet laboratorium zijn voor integrale ecologie, zoals beschreven in de encycliek Laudato si’.

De paus benadrukte dat zorg voor de schepping geen bijkomstigheid is, maar een missie die aan christenen is gegeven. Door verantwoordelijk om te gaan met de aarde kunnen zij bijdragen aan vrede en verzoening in een wereld die zwaar te lijden heeft onder conflicten en ecologische crises.

Oekraïne

Ook op 9 juli ontving paus Leo XIV de Oekraïense president Volodymyr Zelensky voor een privé-ontmoeting in Castel Gandolfo. Zij spraken over de oorlog in Oekraïne, de humanitaire gevolgen daarvan en in het bijzonder over de terugkeer van door Rusland ontvoerde Oekraïense kinderen.

De paus bevestigde opnieuw de steun van de Heilige Stoel aan inspanningen die gericht zijn op dialoog en vrede. Daarbij herhaalde hij de bereidheid van het Vaticaan om vertegenwoordigers van zowel Rusland als Oekraïne te ontvangen voor eventuele onderhandelingen.

Katholieke universiteiten

Op 28 juli stuurde paus Leo XIV een boodschap aan de 28ste Algemene Vergadering van de Internationale Federatie van Katholieke Universiteiten (IFCU) in Guadalajara (Mexico). De paus riep katholieke universiteiten op geworteld te blijven in Christus als de bron van ware wijsheid.

Hij verwees naar Augustinus die stelde: “De ziel, overgelaten aan zichzelf bezit geen licht of sterkte. Ze verduistert wanneer ze zich afwendt van de bron van het onveranderlijk licht, en wordt verlicht wanneer ze dichterbij komt.” De paus benadrukte dat een universitair klimaat van dialoog en intellectueel pluralisme niet haaks staat op de zending van de Kerk, maar daar juist deel van uitmaakt.

Jubileum van de jongeren

Een van de hoogtepunten van het Heilig Jaar was het jubileum van de jongeren, dat van 30 juli tot en met 3 augustus in Rome plaatsvond. Bij de opening riep paus Leo XIV de jongeren op om te bidden voor vrede. Hij noemde hen het zout van de aarde en het licht van de wereld, en benadrukte dat de wereld dringend behoefte heeft aan hoop. “Jullie zijn die boodschap en jullie moeten voortgaan aan iedereen hoop te brengen,” zei hij.

Op zaterdagavond 2 augustus ging de paus voor in de avondwake in Tor Vergata, waar ongeveer 1,2 miljoen jongeren samenkwamen. De viering, bestaande uit woord, gebed en eucharistische aanbidding, vormde een indrukwekkend moment van stilte en bezinning. Jongeren stelden vragen over vriendschap, levenskeuzes en de ontmoeting met Christus. De paus riep hen op hun levensstijl te toetsen, gerechtigheid na te streven, de armen te dienen en Christus te aanbidden in het Allerheiligste Sacrament.

Het jubileum werd op zondag 3 augustus afgesloten met een eucharistieviering. Paus Leo XIV spoorde de jongeren aan hun vriendschap met Jezus Christus te verdiepen door gebed, aanbidding, de heilige Communie, regelmatige biecht en concrete naastenliefde. Hij verwees daarbij naar Piergiorgio Frassati en Carlo Acutis, die in 2025 heilig werden verklaard en jongeren tot voorbeeld kunnen zijn.

Jongeren onderweg

Op 4 augustus richtte de paus zich opnieuw tot jongeren, ditmaal via een boodschap aan de deelnemers van het 36ste internationale jongerenfestival in Medjugorje. Het festival, waaraan ook Nederlandse jongeren deelnamen, bracht deelnemers uit de hele wereld samen.

De paus riep hen op niet alleen, maar samen onderweg te zijn. Christelijk leven is geen individuele tocht, maar een gezamenlijke weg waarop mensen elkaar ondersteunen en inspireren. Christus zelf gaat met hen mee, sterkt hen en opent door zijn Geest nieuwe perspectieven.

Aandacht voor armen

Op 17 augustus nam paus Leo XIV deel aan een lunch met armen in de pauselijke tuinen van Castel Gandolfo. De ontmoeting, georganiseerd door Caritas Albano en het Borgo Laudato Si’, vond plaats in een omgeving die de schoonheid van de schepping weerspiegelt.

Juist daar benadrukte de paus dat het mooiste in de schepping niet de natuur op zichzelf is, maar de mens, geschapen naar Gods beeld. In iedere persoon, zo zei hij, kan Gods aanwezigheid worden herkend.

Gebed voor vrede

Voor 22 augustus riep paus Leo XIV de gelovigen wereldwijd op om te bidden en te vasten voor de ongewapende en ontwapenende vrede. Op deze dag viert de Kerk de gedachtenis van Maria, Koningin. “Maria is de moeder van de gelovigen hier op aarde en wordt herinnerd als de Koningin van de Vrede”, aldus de paus. Juist in een tijd van oorlog en geweld krijgt dit extra betekenis.

Misdienaars

Op 25 augustus ontving de paus ongeveer 360 Franse misdienaars die in het kader van het Jubeljaar op bedevaart waren. Hij benadrukte het centrale belang van de eucharistie in het leven van de Kerk. De paus wees erop dat de Kerk de herinnering aan Jezus’ offer doorgeeft door de eucharistie, waarin de misdienaars de priester assisteren.

De eucharistie is de ontmoeting waarin God zich in liefde voortdurend aan ons schenkt. Christenen, zo onderstreepte paus Leo, gaan naar de Mis uit liefde voor God. De paus moedigde de misdienaars aan om open te staan voor een roeping tot het priesterschap of het religieuze leven, mede in het licht van het priestertekort in Frankrijk.

Augustijnen

Op 1 september opende paus Leo XIV het generaal kapittel van de augustijnen met een eucharistieviering in de kerk van de heilige Augustinus in Rome. Als lid van deze orde sprak hij zijn medebroeders toe over het belang van nederigheid en onderscheiding.

Hij riep hen op zich te laten vormen door de Geest en trouw te blijven aan de woorden van Christus. Daarbij benadrukte hij hun verantwoordelijkheid om bij te dragen aan eenheid, zowel binnen de Kerk als in de wereld.

Nieuwe bisschoppen

Op 11 september sprak de paus tot bisschoppen die het afgelopen jaar waren gewijd en hun vormingsprogramma afsloten met een audiëntie. Onder hen bevond zich ook de nieuwe bisschop van Groningen-Leeuwarden, Mgr. Cornelissen.

Paus Leo XIV herinnerde de nieuwe bisschoppen eraan dat het bisschopsambt in wezen dienstbaarheid is. Hun pastorale zorg, verkondiging en leiding moeten de dienstbaarheid van Christus weerspiegelen. Hij riep de bisschoppen op om mensen die aankloppen bij de Kerk welkom te heten en zich tegelijk bewust te zijn van grote maatschappelijke uitdagingen, zoals armoede, oorlog, geweld en ethische vraagstukken.

Theologie en missie

Twee dagen later, op 13 september, sprak de paus de deelnemers toe van een internationaal theologisch congres over schepping, natuur en milieu. Hij noemde theologie een wezenlijk onderdeel van het missionaire handelen van de Kerk.

De paus pleitte voor een theologie die zich laat inspireren door de kerkvaders en oudchristelijke leraren, een theologie die naar buiten treedt, wetenschappelijk serieus is en tegelijk geworteld blijft in gebed en praktijk. Hij verwees naar grote denkers uit de traditie, zoals Augustinus, Thomas van Aquino en de zalige Antonio Rosmini, die geloof en rede wisten te verbinden.

Religieuze dialoog

Op 17 september richtte paus Leo XIV zich via een boodschap tot religieuze leiders die bijeenkwamen in Astana, Kazachstan, voor een internationaal congres. Hij riep hen op zich gezamenlijk in te zetten voor vrede, broederlijkheid en solidariteit. Wanneer religies samenwerken, geven zij een krachtig teken van hoop en laten zij zien dat religie, in haar kern, geen bron van conflict is, maar juist een bron van genezing en verzoening.

Europa

Op 29 september was er een ontmoeting tussen paus Leo XIV en de Werkgroep voor Interculturele en Interreligieuze Dialoog van het Europees Parlement. De paus prees het initiatief en benadrukte het belang van dialoog tussen culturen en godsdiensten voor het samenleven in Europa. Het deelnemen aan de interreligieuze dialoog erkent de waarde van religie voor zowel het persoonlijke als het sociale leven.

Volgens de paus hebben Europese instellingen mensen nodig die een gezond secularisme kunnen beleven: een houding die de waarde van religie erkent, terwijl het onderscheid tussen politiek en geloof behouden blijft. Als voorbeelden noemde hij Robert Schuman, Konrad Adenauer en Alcide de Gasperi.